Abadia sègle XIIau - Le galeria deus Apòstols

 

Le galeria deus Apòstols

 

Apòstols

 

Au dessús deu Portau, dètz estatuas d'apòstols qu'entornejan un Crist en Glòria. (Ad esquèrra : St-Barnabé, St-Simon, St-Matèu, St-Jaques e St-Pèir. A dreta : St-Pau, St-Jan, St-Halip, St-Matiàs e St Andrèu). Los dus auts, suu permèr ressaut, qu'enquadran lo Portau : St-Tomàs ad esquèrra e St-Bartelemi a dreta. Le rason precisa d'aquera posicion sus dus nivèus n'es pas coneishuda. Que s'agís d'uu composicion d'influéncia navarresa o d'uu modificacion dens lo programa originau de construccion ? 
 Dens le soa Notícia sus Mamisan, de cap a 1905, Amaniu Delest, parlant probablement deu Crist en Majestat, escriut : "Los quauques tròç destacats de l'estatua deu vielh, plaçada dens lo medalhon deu mei, que pròvan que l'estatua es hèita dab lo tuf ordinari o tuffa (lapis tophaceus) de les nòstas Lanas, qui cau pas con·hóner dab lo tuf o cairon de Nàpols qui es uu produccion volcanica. Lo de les estatuas dont pàrlam qu'es tendre . 
Que's disha entamenar dab facilitat per le punta deu cotèth e nes anóncia que l'artista a pas avut gran pena a desgrossir le soa matèria. Que pénsam qu'aqueste es estat tirat de le medissa carrièra. (Senta Maria, nummulita). 
 Totas aquiras estatuas qu'aderissen per darrèr a le paret a le quau son acostadas. Arron aver tirat dab precaucion les difrentas jaças de blanc de caucia dont èran mascaradas e qui'us desfiguran, que nes èm convençut que primitivament èran estadas pintradas a fresca, de faiçon a diferenciar les partidas nudas de lo dont ne l'èran pas."

Lo mòt apòstol que significa «enviat » e que correspon aus discípols que lo Crist a mandatats de per lo monde entà har pròva de le soa paraula. Lo testament navèth que presenta 12 apòstols : Andrèu, Bartelemi, Jacme lo Màger, Jacme lo Menor, Jan, Judas Iscariòt, Jude Thaddée, Matèu, Pèir, Halip, Simon e Tomàs. Ad aquera lista que serà apondut Matiàs qui remplaçarà lo traïdor Judàs. Jacme lo Menor e Jude Taddée ne son pas representats ací. Mèi tard, que s'a balhat lo nòm d'apòstol a sents qui an perseguit l'evangelizacion de les nacions com St-Pau e St-Barnabè. 
Daubuns que son reconeisheders preu son atribut : St-Pèir per les claus, St-Jaques preu baston de peregrin e los crescs, St-Matèu per les camas crotzadas, St-Pau armat deu gladi e St-Jan qui es imbèrbe. 
 Los auts que son identificaders per les inscripcions au dessús deu son cap . 
 Com preus personatges escultats deu Portau, que's tròba uu diversitat grana dens le composicion de les esculturas : talha deus apòstols, orientacion, morfologia deus caps (atge, peu, barba,...), posicion de les mans o enqüèra disposicion deus drapats.

 

Tomàs

       Lo nòm aramèu Tomàs que significa « besson ». Los teologians qu'expliquèren aqueth shafre preu hèit que Tomàs seré estat lo hrair besson de Jèsus. Los artistas que hadoren lavetz semblar les caras de Tomàs e deu Crist. Dus còps, aqueth apòstol hèit pròva d'incredulitat. Que refusa en efèit de créder a le resurreccion de Jèsus e a l'Assompcion de Maria. Segon uu legenda, Tomàs que seré estat enviat en Índia entà bastir lo palais deu rei Gundoforus. Qu'es entad aquera rason qu'es vadut lo sent patron deus bastidors.

Barnabè

      Que s'aperèva en realitat Josèp. Lo nòm de Barnabè que l'es estat atribuït preus apòstols. Aqueth shafre que significa «Òmi deu reconfòrt» o «Hius de la consolacion ». Vadut a Chipre, d'uu familha de Levitas, qu'entra dens le comunautat de Jerusalèm dens le quau introdusís Pau e que'u va acompanhar a Antiòquia pui dens lo son permèr viatge de mission. Dens l'art crestian, qu'es sovent representat un libre a le man pr'amor que guariva los malauts en aplicant l'evangèli de Matèu suu son còs. Qu'es lapidat pui cremat preus judius de cap a 62 a Chipre. Que'u s'aunora com sent patron deus tisnèrs, protector de le peirada e de le malenconia.

Simon

      Shafrat lo « Zelòte » pr'amor de le soa anciana apartenéncia end uu sècta judiva rigorista. Arron la Pentacòsta, enviat en mission en Egipte per Jèsus, que seré partit predicar en Pèrsia dab l'apòstol Jude Thaddée. 
Pendent  aqueth viatge, que seràn còthtrencats entad avéder barrejat idòlas paganas .

Matèu

      Davant de vàder apòstol, Matèu qu'èra recebedor deus impòst a Cafarnaüm . Que redigís lo permèr deus quate evangèlis e part, segon le legenda, crestianizar Etiopia. Pendent aquera mission, que trionfa de dus magues e deu son dragon. Matèu qu'es lo patron deus banquièrs e deus agents deu fisc. Lo son simbèu evangelic qu'es l'anjo. Qu'es representat ací les camas crotzadas com a le glèisa Sent Sernin de Tolosa.

Jaques lo màger

      Hilh de Zebedée, hrair ainat de l'apòstol Joan l'Evangéliste e cosin de Jèsus. 
Dab Pèir e Jan, qu'es l'un deus discípols privilegiats de Jèsus qui assistissen a le soa transfiguracion pui a le soa agonia suu Mont deus Olivèrs. Que part predicar en Siria pui torna a Jerusalèm on es descapitat, cap a 44, suus òrdis d'Eròdes Agrippa. 
 Le fin de le soa vita estant hòrt mau coneishuda, de nombrosas legendas que son vadudas. Le mèi celèbra en hèit l'evangelisator d'Espanha ond un tombèu 
l'es consacrat a Sent Jaques de Compostèla. 
Aquera sepultura qu'a suscitat l'interès de hòrt nombrós peregrins e, a le debuta de l'an mil, aqueth peregrinatge que vad l'un deus mèi importants de l'Occident. L'estatua de Jacques a Mamisan qu'es l'ua de les mèi ancianas representacions de l'apòstol en vestit de peregrin (baston e clescs sus cint e panetèira). Aquera representacion que's pòt explicar per le situacion de le Glísia de Mamisan sus le via litorau miant a Sent Jaques de Compostèla.

Pèir

       Pèir e lo son hrair Andrèu que vivèn a Cafarnaüm ond exercivan lo mestièr de pescaire. Jèsus que'us apèra e que vaden los sons permèrs discípols. Hòrt pròche de le vita deu Crist, Pierre que jòga un plan gran ròtle dens le construccion de le Glísia. Que vad lo permèr cap de le comunautat crestiana  de Jerusalèm, pui de cap a 44, que part predicar a Roma. De cap a 64, Pèir qu'es crucificat lo cap en bas pendent les repressions anticrestianas miadas per Neron. 
 Sus le representacion de Pèir a Mamisan, que's nòta le preséncia de claus dens le soa man dreta. Aqueth simbèu qu'es un resson au tèxte de Matèu entà çò de le remesa de les claus deu reiaume deus Cèus a Pèir per Jèsus : 
« 18 E bien ! Jo (Jèsus) que't disi : Qu'ès Pèir e sus aquera pèira que bastirèi le mia Glísia, e les pòrtas de l'Adès ne teneràn pas contra era. 19 Que't balharèi les claus deu Reiaume deus cèus : qué que ligas sus le tèrra, que serà tenut dens los cèus per ligat, e qué que desligas sus le tèrra, que serà tenut dens los cèus per desligat. » 
 Evangèli segon Sent-Matèu (16,18-19)

Pau

       Vadut a Tarse, en Asia Menora, cap a l'an 10, qu'es naturalizat ciutadan roman. Davant le soa conversion, que secuta los permèrs crestians de Jerusalèm. Suu camin de Damasc, alavetz atjat de 25 ans, Jèsus que l'apareish . 
Que's convertís au crestianisme e que càmbia lo son nòm de Saül en Pau per umilitat pr'amor qu'en latin Paulus significa « petit ». 
 Pau n'es pas un apòstol pr'amor n'a pas jamèi coneishut Jèsus. Avent evangelizat Grècia e Roma, qu'es totun considerat com tau. Dens les annadas 60, qu'encontra l'apòstol Pèir a Roma. Tots dus que son arrestats pui martirizats per Neron. Pau estant un ciutadan roman, qu'es descapitat per l'espada. Qu'es representat a Mamisan a l'esquèrra  deu Crist e que ten a man l'instrument deu son suplici .

Jan

        Hilh de Zebedée e de Maria-Salomé, qu'es lo hrair de l'apòstol Jaques lo màger. Qu'exerciva lo mestièr de pescaire sus le laca de Tiberiades. Dab Pèir e Jaques, que hèi partida deus discípols preferits de Jèsus. Aquera particularitat que puiré explicar le soa posicion a Mamisan a l'esquèrra deu Crist a costat de Pau. A le dispersion deus apòstols, que recep l'òrdi d'evangelizar l'Asia Menora. Que s'installa lavetz a Efès ond escriu lo son evangèli. Qu'es pui exiliat sus l'isla de Patmos on redigís l'Apocalipsi. Qu'auré patit uu assompcion comparabla a le de le Vierge. Lo son emblèma qu'es l'agla, qu'es lo patron deus libraris .

Halip

        Originari de Bethsaïde en Galilèa, qu'es sustot coneishut per le Legenda Daurada (12). Segon aquesta, que seré partit en mission en Asia Menora. Los romans qu'ic fòrçan a sacrificar a l'estatua de Mart (diu roman de la pèira). Qu'es mentre qu'un dragon surgís crebader lo prèste e los dus sordats qui ic tenèn. Los auts qu'estoren emposoats preu son len. Pres de compassion, Halip que guarís los malauts, que ressuscita los tres mòrts e que hèi copar l'estatua de Mart. Capturat un còp de mèi, qu'es lapidat pui crucificat lo cap en bas com Pèir. Halip qu'es lo patron deus caperèrs e deus pastissèrs.

Matiàs

        Qu'es designat per tiratge au sòrt per remplaçar Judas Iscariòt après le mòrt d'aqueste. Lo Testament Navèth ne nes balha pas autas informacions sus le vita d'aqueth personatge. Divèrsas legendas que nes descriven le fin de le soa vita : mòrt pasiblament en Judèa, crucificat a Roma o enqüèra lapidat pui descapitat a le pigassa a Trevèri.

Andrèu

        Originari de Bethsaïde, qu'es lo hrair ainat de Pèir qui es com eth pescaire sus le laca de Tiberiades. Segon le Legenda Daurada, que predica en Grècia, en Asia Menora e en Russia. En 60, qu'es martirizat e crucificat sus uu crotz en fòrma de X (crotz de Sent Andrèu).

Bertomiu

        Deu son vertadèr nòm Nathanaèl, ne jòga pas nat ròtle dens los Evangèlis e dens los Actes deus Apòstols. Arron le mort deu Crist, que part evangelizar Arabia, Mesopotamia e Índia. Qu'es pelat viu pui crucificat en Armenia. Aqueth suplici que'u vau d'estar lo sent patron de tots los còs de mestièrs dont tribalhan le pèth e lo cueir : carnissèrs, tanaires,...

Lo Crist au tetramòrfe

        Lo Crist qu'es seitat sus un tròne soslinhat per ua mandorle* quadrilobée ornada de huelhum. Darrèr lo son cap coroat, un nimbe crucifère qu'es escultat. Le soa man esquèrra que ten lo libre sacrat mentre que benedís de le soa man dreta. Aus sons pès, un motiu vegetau qu'es presentat, simbolizant benlèu l'Aubre de Vita. Dens los esquinçons que's tròba lo Tetramòrfe o "los quate Vivents". 
 Le soa origina que remonta a le neit deus temps. Que'us se tròban dens divèrsas civilizacions de l'Antiquitat, en particular en Egipte e a Babilònia en Mesopotamia : - En Egipte qu'èran los "quate gardians deu Creator", - A Babilònia que representèvan los quate punts cardinaus . 
 Pui que'us s'arretròban dens la Bíblia e dens l'Apocalipsi de Sent Jan: ...« Au mei deu tròne, a l'entorn d'eth, que's tenen quate Vivents, constellats d'uelhs per davent e per darrèr. 7 Lo permèr vivent qu'es com un leon ; lo dusau Vivent qu'es com un taur joen ; lo tresau Vivent qu'a com uu cara d'òmi ; lo quatau Vivent qu'es com uu agla en plen vòl »... (Apocalipsi (4,6-7) 
 Mèi tard, los Pairs de le Glísia que'us an assimilats aus quate Evangelistes en se referint, segon Sent-Geròni de Stridon (sègle IVau), a le permèra pagina deu son evangèli :

- Matthieu : que'u s'atribuís com simbèu l'òmi alat (a còps qualificat a tòrt d'anjo) pr'amor que lo son evangèli comença per la genealogia de Jèsus, 
o, mèi exactament, le de Joseph, pair legau de Jèsus.

- Marc : que comença lo son evangèli per "aquí qu'envii lo mon messatgèr endavant de tu entà preparar le toa rota. Vutz deu qui crida dens lo desèrt...". 
(Mc 1, 1-3) Le vutz qui crida dens lo desèrt qu'es le d'un leon, simbèu de Marc.

- Luc : que comença lo son evangèli per:  Qu'i avot aus jorns d'Eròdes, Rei de Judèa, un prèste deu nòm de Zacàrias ...". Lo prèste que sacrifica au Temple un taure, qu'es vadut lo simbèu de Luc . 

- Jean : que comença lo son evangèli pr'un prològue suu Vèrbe, le vutz vinuda deu cèu. L'Agla qu'es lo simbèu atribuït a Jan . 

 Sent-Geròni de Stridon que nes apren que los "quate Vivents" resumissen tanben los quate moments essenciaus de le vita deu Crist: 
- lo Vèrbe de Diu que s'es incarnat, (l'òmi), 
- qu'es estat temptat au desèrt, (lo leon), 
- qu'es estat immolat, (lo taure), 
- qu'es montat au cèu, (l'agla).

 

Sent mateu l omiSent Matèu - L'òmi

Sent Jan - L'aglaSent Jan - L'agla

Sent Marc - Lo leonSent Marc - Lo leon

Sent Luc - Lo buuSent Luc - Lo buu

 

Consideracions estilisticas

  Influéncia espanhòu

   L'ensemble de las esculturas de Mamisan qu'es estada particularament bien estudiat per J. Lacoste. Aqueth autor que veid tot permèr ua origina estilistica espanhòu dens les estatuas e mèi precisament que'us aprèssa de les deu Pòrge de la Glòria de le catedrau de Sant Jaques de Compostèla realizat preu Mèste Matèu, l'ua de les òbras màgers de le fin deu sègle XIIau.
Aquera influéncia qu'es vededera dens la fòrma deus mantèths (drapats voluminós, caduda en cascada), dens l'aspècte deus plecs (gras), dens la fisionomia deus caps (estructura carrada) e deus còs (un chic pesucs).

Galeria deus Apòstols a man dreta


 

Porge de le glòria

Los profètes deu portau centrau deu Pòrge de le Glòria - Sent Jaques de Compostèla

Portau nòrd Orense

Portau Nòrd deu transcep - Orense

Lo crist en majestat MamisanLo Crist en Majestat - Mamisan

 

Lo Crist en majestat sanmiguelLo Crist en Majestat - Estella SanMiguel

 

 

Los bendèths decoratius que muishan egaument granas similituds entre aquiras duas òbras. En mèi, le fòrma de le mandòrla (dita quadrilobada) entornejant lo Crist qu'es utilizada en Espanha ad aquera epòca e hòrt chic en França. 
 Aquiras semblanças que testimònian que l'escultor de Mamisan avè ua coneishença apregondida deu tribalh deu mèste espanhòu. Que permeten de pensar qu'a participat a l'obrador de la catedrau de Compostèla. L'ensemble deu Portau que puiré atau datar de le debuta deu sègle XIIIau pr'amor que lo de Sent-Jaques-de-Compostèla qu'es estat acabat chic arron 1200. 
 Lo Pòrge de Mamisan que's pòt aparentar ad auts edificis deu Nòrd d'Espanha datats haut o bas de le medissa epòca : Orense, Santo Domingo de Sòria, Santo Domingo de Silos... 


Influéncia francesa
 Diferents elements dens lo Portau de Mamisan que muishan que l'escultor a egaument aquesit ua coneishença de l'art gotic. Aquiths elements que son vededers dens los cordons decoratius situats entre les vossuras, los capitèths, los motius vegetaus placats suus hons de les arquivòutas e los petits personatges grimacejants portant los cordons. 
 Si l'influéncia de Peitiu e de Sentonge que's senten dens le presentacion de l'arquivòuta deu zodiac, que sembla que l'artista de Mamisan agi aquesit lo son bagatge gotic pendent le construccion de le glísia St-Seurin de Bordèu. En efèit, otra lo quitament partit arquitecturau entre los dus edificis, l'escultura qu'es bien similara. Dens lo Portau sud de Sent-Seurin començat a le debuta deu sègle XIIIau, que s'arretròba dens los personatges los medís caractèrs fisics, los medís tipes de vestiment e de gèstes. 
Deu punt de vista deus elements decoratius, que's nòta egaument granas similituds dens les representacions arquitecturaus e dens los motius vegetaus.

 

 

Vierge sage mamisan

Vierja sàvia

Aguilar de campoo

Sentas hemnas au tombèu a Aguilar de Campoo

Rei mague mamisan

Rei mague

San nicolas de tudela

Profète, glísia de San Nicolas de Tudela

Date de dernière mise à jour : 09/06/2024

Questions / Réponses

Aucune question. Soyez le premier à poser une question.