Joan lo pèc

Qu'i avè un còp ua hemna qui avè un mèinatge talament simple que l'aperèvan Joan lo pèc. Un jorn, la soa mair que se n'anèva arrescar la bugada e que'u dishot davant de partir :

— Joan lo pèc, güarda la mèison e hèi borrir lo topin. Quèn borrissi, qu'unteràs los caulets dab grèisha.

— Òc, mair.

La hemna se n'anot lahòra e quèn lo topin e borrí, lo Joan lo pèc que prenot tota la grèisha qui èra hens lo topin e que se n'anot untar tots los caulets deu casau.

Joan lo pèc e l'auca

Un aut jorn sa mair que'u dishot :

— Joan lo pèc, que me'n vau a la heira. Güarda la mèison e ne troblas pas l'auca qui coa.

— Nani, mair.

La mair que se n'anot a la heira ; mès Joan lo pèc que's volot anar véder l'auca qui coèva e que cruspèt un uuu.

—  Auca, se dishot a l'auca, n'ic disis pas a la mia mair.

— Coac ! s'i hadè l'auca.

— Ah que l'ic vòu díser ! S'ic hèis que't tui còp sec. 

— Coac! s'i hadè totjamèi l'auca.

— Ah qu'es atau ? Atèn, atèn ! 

Joan lo pèc qu'entorsot lo còth a l'auca. Mès quèn ic avot hèit que's pensèt :

— Adara, que'm cau plan coar los uuus.

En efèit que's seitèt suus uuus e la soa mair que l'i trobèt en tornants de la heira.

— Qué hèis aquí, Joan lo pèc ?

— Mair, l'auca qu'es morta, e jo que coi los uuus.

Sa mair qu'i anot véder e que trobèt los uuus tots esglachats. 

Joan lo pèc, marcant de tela

Un aut jorn la soa mair que'u dishot :

— Qu'èi hilat tot aqueste ivèrn e hèit téisher ua pèça de tela. Que't la cau anar vénder a la vila.

— Òc, mair.

Joan lo pèc que partí per la vila dab la pèça de tela. Qu'entrèt hens ua glísia e que vedot ua estatua tota pintrada e daurada.

— Madama, e'm vòletz crompar aquesta tela ?

Lo vènt qu'entrèva hens la glísia per un trauc deu vitrau e que hadè haussar e baishar lo cap de l'estatua de faiçon que lo Joan lo pèc credot que'u hadè signe que òc.

— Que'n vui trente escuts.

L'estatua que haussèva e baishèva totjamèi lo cap. 

— Que'm los pagaratz ? 

L'estatua que haussèva e baishèva totjamèi lo cap.

— Hens quinze jorns ?

L'estatua que haussèva e baishèva totjamèi lo cap.

Alavetz lo Joan lo pèc que credot lo marcat acabat, que dishèt la pèça de tela suu braç de l'estatua e se'n tornèt a la mèison.

— Eh bè, mair, qu'èi vendut la tela.

— On es la moneda, Joan lo pèc ?

— Que l'èi venduda end ua Dauna muda hens ua glísia mès m'a hèit signe que'm pagaré hens quinze jorns.

— Bèstia qu'ès ! N'auràs pas jamèi un ardit !

— Que si mair. Que ves prometi que'm harèi pagar !

Au cap d'un quinzenat de jorns, Joan lo pèc que se'n tornèt a la vila e que se n'anot dret a la glísia.

Mès lo vènt qu'avè cambiat e l'estatua que segotiva lo cap sus las espanlas com qui ditz nani.

— E donc, madama, ètz contenta de la tela ?

L'estatua que segotiva lo cap.

— Nani ? E be, que'm la cau tornar.

L'estatua que segotiva totjamèi lo cap.

— Nani ? E be, que'm la cau pagar.

L'estatua que segotiva totjamèi lo cap.

— Nani ? ? ? E bè, tornatz-me la tela o balhatz-me la moneda !

L'estatua que segotiva totjamèi lo cap.

Alavetz lo Joan lo pèc que luvèt lo punh de cap a l'estatua e tot en hants miaças que hadot destornar lo caishòt qui èra au pè entà recéber las aumoinas

Joan lo pèc que s'amassèt las pecetas cadudas en tèrra e que se'n tornèt entà soa casi.

— E bè mair, Que ves aví dit que'm sabrí har pagar ?

Joan lo pèc que s'i torna

Un matin, Joan lo pèc qu'èra sus un cassi. Dab ua piqueta que copèva la palanca on s'èra encamarlat.

— Joan lo pèc, se li dishot un òmi dont passèva, si contunas de copar atau la palanca on ès seitat, ne tardaràs pas a càder en tèrra !

L'òmi que passèt lo son camin mès Joan lo pèc que contunèt de picar la branca dinc au moment on cadot de patèrnas en tèrra.

— Aqueth òmi, se's pensèt, que diu estar un gran sapient, o quauque broish. Lhèu e'm puiré díser quèn me morirèi !

Tanlèu que's metot a córrer après l'òmi.

— Òmi, disetz-me quèn me morirèi.

— Joan lo pèc, que't moriràs au tresau bramit deu ton aine.

Joan que se'n tornèt a soa casi. Que trobèt l'aine dont brostèva suu prat. E quèn l'aine vedot lo dròlle que's metot a bramar.

— Adara, se dishot Joan lo pèc, au cap de dus bramits que sui mòrt !

Autanlèu l'aine que tornèt bramar.

— Que sui perdut si brama enqüèra ! A tota fòrça que'u ne cau empachar !

Còp sec qu'anot cercar lo musòu de la vaca e que l'i liguèt au torn deu cap tan hòrt que podot.

Mès lo tresau bramit de l'aine que passèt adaise entre las malhas deu musòu e lo Joan lo pèc que cadot mòrt.

Un caperan qui se'n tornèva de caçar que se'u carquèt sus l'esquia e que se'u mièt.

Mès a la crotzada deus camins ne sabot pas lo quau préner. Lavetz Joan lo pèc qu'aubr le boca e que dishot :

— Quèn èri viu, entà me n'anar entà nòste que gahèvi totjamèi lo d'esquèr !

La mamà esmalida

Lo tèxte deu document passat au gascon negue ací devath :

La mamà esmalida (31.76 Ko) , docx en negue

Ací que trobaratz lo document originau de 1972

en biarnés e fonetica de G. Sautier en pdf :

La mamà esmalida (10.8 Mo)

Haut, que cau pagar !

Ua veitura que vèn d’esglatjar ua pora davant la bòrda deu Jacolet. Lo conductor que’u va trobar e que’u ditz :

̶- Que sui confús, que veni d’esmostar ua de las vòstas poras. Mès ne ve'n hècitz pas, que ves la vui pagar. Un bilhet de vint euròs e seré pro entà vos ?

̶- Eh vos, ç'arrespon lo Jacolet, que’m harén mès de gai dus bilhets de vint euròs, pr’amor que v’èi a díser : qu’èi un hasan qui èra hòrt amorós d’aquesta pora, e quèn va apréner qu’es mòrta, qu’èi bien paur e que’n sui mème segur, que’s va morir de chagrin…

Temptacion

Lo Jacolet qu’es ataulat sus la terrassa d’un cafè a Tarba, près de la hala deu Marcadiu quòn un petit òmi vestit de negue qu’installa un micrò e un amplificator. Que comença lavetz a har un discors hòrt moralizator, ua sòrta de, perdic :

̶ - Daunas e senhors, escotatz-me ! Dens la vita que cau avéder règlas moralas. Qu’ic sabetz tots : com ic ditz l'arreproèr, uei, se pànam un uuu, doman que panaram un buuu. Lo que’s dèisha anar end ua petita temptacion, pui que divèn viste porcàs e gorinèr.

Entà ves dar un exemple, que sufís de fumar preu permèr còp un petit cigarro e los mèi grands trabucs, los mèi grands embestiaments que’vs caderàn preu nas en vath. En permèr, lo feniantèr, lo dishar-har, lo gormandèr, las faussas jòias, l'alcoòl, lo briaguèr e pui la permèra gojata nuda e après entà acabar dab totas las soas orrors, los sons hastis, las perversions abinlas e demoniacas deu libertinatge dab aquistas hemnas gorrinassas dont cambiaratz com de bragas e qui’s hèn véder a vos totas nudas, en un erotism caut…..

Lavetz, Jacolet que’u copè lo shiulet e que’u dishot :

̶- He ! Mossur, e’m podetz díser on se pòt trobar aqueth petit cigarro ?

Conversacion

Jacolet que’s passeja a Tarba quòn enten a cantar e jogar musica. Que s’apressa. Qu’es un grop religiós qui canta las soas laudadas entà « Jasús Cristus lo Sauvador ».

Ua bròja gojata, tota bruna, dab de bròis uelhs hòrt luminós que s’avança de cap ad eth e que’u ditz :

̶- Mon hrair, que’t cau convertir. Non sàbem pas de qué doman e serà hèit. Que’t citi lo mon exemple : uei, que sui hens los braç deu mon nòvi, mès lhèu doman que serèi hens los braç deu Senhor !

Lavetz, Jacolet, tot amistosejaire, tot calinaire que’u demanda :

̶- E doman passat, seratz libra ?....

Lexic

panada : volée

gaudença : réjouissance, joie

estelada : étoilée

legidor, lector : lecteur

seguidor : suiveur

pola, pora, garia : poule

bòrda : grange

esmostar : écraser, mettre en bouillie

hasan : coq

por, paur, met : peur

ataulat : attablé

sarmon, perdic : sermon

uuu : œuf

buuu : bœuf

porcàs : gros porc, obscène

gorrinèr : débauche, gueuserie ( vient de « gorrin » : goret)

gorrinassa : débauchée, impudique

trebuc, trabuc : faux-pas, accident

feniantèr : fainéantise, paresse

gormandèr : gourmandise

briaguèr : ivrognerie

hasti : aversion, dégoût

bragas : braie, pantalon, braguette

laudats, laudadas, lausencas, loanjas : louanges

nòvi(a) : époux, fiancé(e), épouse

amistosejaire : affectueux, flatteur

calinaire : câlineur

A la Con.hessadera

Au confessionnal

         Un gojat, que’s con•hessa e que ditz au caperan :

— Perdonatz-me mon pair pr’amor qu’èi pecat.

— Çò qu’as hèit ? ce li demanda lo caperan.

Quauquas setmanas i a, que sui anat a la bibliotèca. Qu'i damorèt dinc a l’òra deu barrament.

Com èri de cap a me n’anar, entà tornar a casa, que comencèt de plàver, e de tira que plavè a pishadas ! E donc que’m calot aténer dens la bibliotèca !

E lavetz ? se despacienta lo caperan.

E ben, qu’avot a aténer dab la bibliotecària, ua joena e hòrt bròja gojata, e celibatària de mèi !

E lavetz ?       (lo caperan ne vedè pas arrivar lo problèma)

E ben de seguida en seguida, qu’am jogat sus ua taula de la bibliotèca !

Lo caperan que’s demandèva a qué avèn jogat, mès com lo gojat que plorèva totas las lagrèmas deus son uelhs,

qu’èra un chic chepicós e que demandèt, mès en qué avètz donc jogat entà que singui un pecat ?

E ben ! Qu’an avut ua relacion sexuau, solide ! E pendènt mèi d’ua òra ! E las posicions …

Taisa-te ! n’èi pas a saber aquò ! A, tè, non ploras pas mon hilh, qu’ic sèi, qu’es un pecat, mès se la gojata èra consententa, n’es pas tant grèu…

Que diràs 5 Avé Maria, 2 Paters e que seràs perdonat.

Malurosament, mon pair, n’es pas acabat ! Quauques jorns mèi tard, la mia vielha vesia, ua dauna de 75 ans, que’m demandèt de despanar lo son ordinator,

pr’amor lo son vielh òmi qu’èra a l’espitau, e ne podè pas mèi enviar corrics ni telefonar au son hilh. Qu'i sui anat e qu’èi arreglat lo problèma.

Plan mon hilh qu’es ua bona accion ! N’es pas un pecat aquò !

Solide mon pair, mès quòn èri de cap a dishar, la pluja que comencèt de càder e… de causa en causa, qu’èi jogat dab la vielha, e pendent mèi d’ua òra, e...

Taisa-te ! Mon Diu que’s ditz lo caperan, las causas que vaden mèi dificilas ! Que’t carrà díser 15 Avé Maria de mèi, jurar que n’ic hècis pas mèi, e que seràs perdonat !

Ah, mercí mon pair, mercí deu hons deu còr, mès qu’èi paur n'i agi enqüèra mèi dificile a díser !

Geir que sui anat au cohaire, qu’èri lo darrèr client, e quèn estori de cap a dishar entà tornar a casa que’s hiquèt entà plàver !

Qu’èi divut aténer e … de hiu en cordura… Qu’èi jogat dab lo cohaire !

Qu’es sordeish que çò que pensèvi, ce ditz lo caperan…

Lavetz mon pair que carré que hadossi entà estar perdonat ce demandèt lo joen òmi ?

E ben, ce responot lo caperan, que’t cau fóter lo camp, que’t cau descarrar, davant ne plavi !

Andrè e Fernanda

Qu'es l'istòria de l'Andrè e de la Fernanda, un par de vielhs, qui damorèvan hens un ostau a la Lana.

Aquera Fernanda qu'èra hòrt maishanta.

Tostemps a cridar de cap a l'òmi, lo comandar, l'insurtar, e arren n'anèva plan.

Un jorn, qui èra hart d'aqueth sabat, que dishot a la hemna « Me'n vau a la bòrda sonjar lo shivau ! ».

Mès aqueth jorn, com l'Andrè cuentejèva deu cavau, la Fernanda, enmaliciada e maishanta com jamèi, que'u galòpa au darrèr dinc a l'escuderia.

E aquí estar maishanta, e maishanta aquera hemna....

L'andrè, hòrt perpitós d'aqueth tarabast, que s'apressa deu cavalh, e que li penhica un colhon.

Aquera bèstia, esvariada, culajassa de cap a la Fernanda qui èra darrèr, l'enviants contra la paret.

La Fernanda que's morí suu còp.

Aus aunors de la prauba hemna, Bernat e Gaetan pleitejèvan au hons de la sala.

Lo Bernat se dishot a l'amic:

— As vist, cada còp qu'ua hemna e presenta las condolenças a l'Andrè, eth que li sarra la man en díser Òc, e quòn es un òmi, que li sarra la man e que li dit, Non.

E tots dus, que començan a espiar de mèi pròishe, e, efectivament qu'èra atau que's passèva.

E totas las condolenças que's debanèren atau.

Quèn tot lo monde se n'es tornat a casa, lo Bernat que s'apressa de l'Andrè e que li demanda :

— E'm pòds díser perqué a las hemnas que las as responut, Òc ?

— Qu'es simple, las hemnas que'm demandèvan :

« e n'a pas tròp sofert, es mòrta suu còp ? » — Òc !

— E los òmis ?

« E lo ton shivau, ne'u vòs pas vénder? » — Non !

Macha Pedolh

              — « Mamè, conda-me ua hèita. »

            La petita vutz aguda e monocòda deu dròlle que tindèva implacablament.

            — « Mamè, conda-me ua hèita. »

            — « Qu'ès "macha pedolh" mon petit, ua vraia "brega" »

            — « Ne compreni pas ! Çò que dits ? »

            — E ben saps, mon dròlle, que lo calendari ne contèn pas tots los Senhts, que son nombrós e pui ne pòden pas tots los canonizar. Lavetz hens lo país gascon qu'existís ua "Senhta Brega" ignorada deu Vatican. Qu'èra ua brava hilha tota simpla qui ganhèt lo son paradís, ce disen, en tornants díser simplament « mon Diu balhatz-me lo paradís », « mon Diu balhatz-me lo paradís »  mès shetz cès... A la fin lo Bon Diu que n'avot hartèra e que li obrí las pòrtas de Sent Pèir. Desempús, quèn quauqu'un, com tu, que torna díser tostemps la medissa causa, que disen qu'es "brega", o que predica Senhta Brega.

            E los uelhòts nhargaires qu'enlusernèvan devath perpèras mei barradas e totas ahroncilhadas.

            Lo dròlle ne's tinòt pas perdent :

            — « E l'auta expression, Mamé, l'auta expression. »

            — « Totun que l'auràs la toa istòria. Qu'ès a l'epòca deus pesticidis e ne coneishes güaire los parasits. D'auts còps, qu'i avè pedolhs, pas sonque suu puu mès tanben suu còs.

Que chaquèvan e provoquèvan maishantas gratèiras. Qu'enverièren medís la mèisoada deu brave Bertomiu.

            Mès perqué s'èra maridat atau ?

            Tornant deu marcat dab tres companhs, que cantèva au plenh : que hestejèva la venta deus anhèths. En davant de la mèison de Cadetina e de la soa hilha Janeton, aquí qu'entonan :

            « Enguan las gojatas son a bon marcat

               Jo n'èi crompat nau dab un sòu traucat

              Los caulets a l'òli viren pas tan doç

              Com las gojatas dab los amorós.»

Canson hòrt divertissenta, solament Janeton, hilha de dètz e sèt ans esberida e tota vitèca ne l'entenèva pas d'aqueth son.

Que corrut véder aquistes insolents ; mès la soa mair alertada per la barguèra e curiosa com tota landesa, qu'èra dijà a la pòrta, e tornèt :

            « Los òmis ne'n valen que nau denièrs

               Coratge ! Ma hilha coratge. »

            — « Nani cadetina, nani !

            E la canson que tornèt :

            « Enguan las gojatas son a bon marcat...

            — « Malastrucs » que'us tornèt Cadetina

            « Nau gojats vòlen ma hilha

               Que n'i a ueit ne l'auràn pas

               Dançam donc, dançam mèi

               Dançam donc, "copure" de palha

               Dançam donc, dançam mèi

               Dançam donc, "copure" de blat

E aquí los nòstes dròlles a dançar.

E dança qui dança...

            Quauques mes après, Bertomiu qu'esposèva Janeton. Los vesins que li avè bien dit que las cridèras opausèvan Janeton a la soa mair.

Mès que dançèva tan bien, e pui, « los caulets a l'òli ne viren pas tan doç, com hèn las gojatas dab los amorós »...

            Que cantèva, ne te'n hèi desgais, mès... que descantèt hòrt vist.

            Janeton qu'èra vitèca, dançèva bien, mès avè un caractèr de mau suportar, qu'avè tostemps rason.

Lo mon praube Bertomiu ne podè pas mèi parlar shètz estar contradit. Que vinè hòu de malícia e s'eslanguiva.

Un jorn que taraverat de gratèiras escosentas, que s'esperissèva disant « diable de piutz », Janeton que'u tornèt :

            — « Nani, qu'es un pedolh. » 

            — « Non ! Ua piutz. »

            — « Non, un pedolh. »

            E tic e tòc, aquí que's disen insoléncias dab l'arrepic escosent : « Qu'ès un pedolh».

            Exasperat, Bertomiu que sòrt, mès Janeton que'u seguís tornant díser shètz cès la soa afirmacion.

            En·hastiat, lo marit que gaha la soa molhèr e la gita dens lo putz mès çò qu'enten ? « Qu'ès un pedolh », glo-glo, « Quès un pedolh », glo-glo, « Qu'ès un .... »

            En córrer, que partit se har presoèr a la gendarmeria.

            Bien solide, los gendarmes ne'u credoren pas, ua istòria de " pedolh ! "...

            « Torna-te'n l'amic e sustot ne buu pas. Vè dromir, que n'as besonh. »

            Cap bas e tot escamussat que tornèt a soa casi. E çò qu'entenot en arribants :

            « Qu'ès un pedolh ! »

            Un vesin avisat per l'arrueit qu'èra vinut suu pic e pietadós avè tirat la Janeton deu son putz.

            Bertomiu que n'avot la marrana, lo metge que'u suenhèt bien, mès lo praube òmi n'assolidèt pas jamèi arren.

            Mossu'u Caperan que vinot har un predic a la gojata e tornèt la patz dens la mèisoada, mès Janeton que guardèt lo chafre de « Macha pedolh ».  

            

Lo Leon, Marion e lo Retirat

Lo proprietari d'un circ qu'a hèit passar ua anóncia entà trobar un maseraire de leon .

Duas personas que's presentan : un òmi de bona presentacion, retirat, de mèi de 70 ans, e Marion. Lo patron deu circ que recèp los dus candidats e que'us ditz :

"N'irèi pas per Sagòrra e Magòrra : Lo mon leon qu'es hòrt maishant e qu'a tuvat los mons dus darrèirs maseraires.

Que seratz hòrt bons o ne durarà pas sonque ua minuta ! Ací qu'atz lo materiau : lo banc, lo foet e lo pistolet.

"Qui vòu començar ?"

Marion que ditz : "Jo qu'i vau."

Ne pren pas lo materiau, ni banc, ni foet, ni pistolet, e que hentra rapidament dens la cajaula.

Lo leon que rugla e cor dinc a Marion.

Quèn arriba a mensh d'un mètre, Marion que comença a's despelhar e pareish atau tota nuda, muishant lo son còs suberbèth.

Lo leon que s'estanca suu pic !

Que s'ajaca au davant d'era e que'u lèca los pès.

Chic a chic, que's quilha e que'u lèca tot lo còs pendènt ua bèra pausa !

Que passa pertot, las cueishas, las pèrnas, l'entrecamas, las popas, lo còth, la barra de las umbes,...etc.

Lo patron deu circ ne'n creid pas los sons uelhs e que ditz : " n'èi pas jamais vist aquò de tota la mia vita !"

Que's vira de cap au retirat e que li domanda : "Ètz en capacitat de har la medissa causa mossur ?"

E l'òmi que li respon :

Bien solide...mès d'abòrd,...

hètz sortir lo leon !